Strata podatkowa PIT – zasady i limity odliczenia

Stratę podatkową w PIT można odliczyć w najbliższych 5 latach – w modelu klasycznym do 50% straty rocznie, albo jednorazowo do 5 000 000 zł w jednym roku. Poniżej wyjaśniamy zasady, ograniczenia i pokazujemy konkretne przykłady.

Instytucja rozliczenia straty podatkowej stanowi kluczowy mechanizm zapewniający neutralność podatku dochodowego w ujęciu wieloletnim. Ustawodawca dopuszcza możliwość kompensowania ujemnego wyniku z dochodami osiąganymi w kolejnych latach podatkowych, przy czym mechanizm ten podlega ograniczeniom ilościowym i przedmiotowym.

Czym jest strata podatkowa?

Zgodnie z konstrukcją ustawy o PIT, dochód ze źródła przychodów stanowi nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty przekraczają przychody — powstaje strata ze źródła przychodów.

Kluczowe znaczenie ma to, że:

• strata ustalana jest odrębnie dla każdego źródła przychodów,
• może być rozliczana wyłącznie w ramach tego samego źródła,
• nie podlega kompensacie „międzyźródłowej”.

Oznacza to przykładowo, że strata z działalności gospodarczej nie może zostać odliczona od dochodu ze stosunku pracy ani od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości poza działalnością.

Dwa modele rozliczania straty

Ustawodawca przewidział dwa alternatywne sposoby rozliczenia straty podatkowej.

Model klasyczny – 50% straty rocznie przez 5 lat

Podatnik może obniżyć dochód z tego samego źródła w najbliższych pięciu kolejno następujących po sobie latach podatkowych, przy czym w żadnym roku nie można odliczyć więcej niż 50% wysokości straty.

Uwaga: Rozliczenie musi nastąpić w okresie pięciu lat — po jego upływie niewykorzystana część straty wygasa.

Model jednorazowy — do 5 000 000 zł w jednym roku

Alternatywnie podatnik może:

• jednorazowo odliczyć w jednym z pięciu kolejnych lat kwotę nieprzekraczającą 5 000 000 zł,
• pozostałą część rozliczyć w pozostałych latach pięcioletniego okresu, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% wysokości tej straty.

Wskazówka: Rozwiązanie to ma szczególne znaczenie przy wysokich stratach, np. w początkowej fazie działalności.

Ograniczenia — które straty nie podlegają odliczeniu

Nie każda strata może zostać odliczona w trybie ogólnym. Ustawodawca wyłączył m.in.:

• straty z odpłatnego zbycia rzeczy i praw majątkowych (np. prywatnej nieruchomości),
• straty z odpłatnego zbycia walut wirtualnych,
• straty z niezrealizowanych zysków (tzw. exit tax),
• straty ze źródeł, z których dochody są wolne od podatku.

Przepisy dopuszczają możliwość rozliczania strat z tzw. kapitałów pieniężnych, w tym z odpłatnego zbycia udziałów, akcji, papierów wartościowych czy instrumentów pochodnych — nadal jednak wyłącznie w ramach tego samego źródła.

Przykłady rozliczenia straty

Przykład 1 — strata 600 000 zł z JDG

Podatnik prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą opodatkowaną skalą podatkową, w 2025 r. poniósł stratę w wysokości 600 000 zł. Jeśli w 2026 r. osiągnie dochód z działalności w wysokości 800 000 zł, to przy zastosowaniu modelu jednorazowego będzie mógł w 2026 r.:

• odliczyć jednorazowo całą stratę 600 000 zł (ponieważ nie przekracza 5 000 000 zł),
• podstawa opodatkowania wyniesie 200 000 zł (800 000 zł − 600 000 zł).

Strata zostanie w pełni rozliczona w pierwszym roku z dochodem.

Wskazówka: Gdyby podatnik wybrał model klasyczny, będzie mógł w 2026 r. odliczyć maksymalnie 300 000 zł (50% straty), a pozostałą część w kolejnych latach pięcioletniego okresu.

Przykład 2 — strata 100 000 zł ze sprzedaży akcji

Podatnik w 2024 r. sprzedał akcje notowane na rynku regulowanym, ponosząc stratę w wysokości 100 000 zł.

W 2025 r. uzyskał dochód z odpłatnego zbycia innych papierów wartościowych w wysokości 200 000 zł.

Strata z 2024 r.:

• może zostać rozliczona wyłącznie w ramach źródła „kapitały pieniężne”,
• nie może zostać odliczona od dochodu z działalności gospodarczej ani ze stosunku pracy.

W 2025 r. podatnik może odliczyć maksymalnie 50 000 zł (50% straty), jeśli stosuje model klasyczny. Pozostałe 50 000 zł może rozliczyć w kolejnych latach pięcioletniego okresu.

Wskazówka: Jeżeli wybrałby model jednorazowy, mógłby odliczyć całość w jednym roku — w przykładzie warunek nieprzekroczenia ustawowego limitu oraz wystarczający dochód jest spełniony.

Strata a zmiana formy opodatkowania (ryczałt)

Istotnym zagadnieniem praktycznym jest sytuacja, w której podatnik w okresie pięcioletnim przechodzi na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. W takim przypadku mechanizm rozliczenia ulega modyfikacji — zamiast obniżania dochodu, obniża się przychód. Szczegółowy mechanizm wymaga indywidualnej analizy w zależności od struktury dochodów podatnika.

Podstawa prawna

• art. 9 ust. 3-6, art. 9 ust. 3a, art. 10 ust. 1 pkt 7 i pkt 8, art. 30da ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 163),
• art. 11 ust. 1 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 843).

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej w indywidualnej sprawie. Stan prawny na dzień publikacji. Jeśli Twoja sytuacja wymaga indywidualnej analizy — skontaktuj się z Kancelarią Widera Legal & Tax.